Chinese grammatica: de basispatronen, eenvoudig uitgelegd
Chinese grammatica kent geen werkwoordsvervoegingen, geen meervoud, geen lidwoorden en geen tijden zoals in het Nederlands. Wel een vaste woordvolgorde en een paar kleine woordjes (partikels en maatwoorden) die veel werk doen. Met de tien patronen hieronder maak je de meeste zinnen die je tot HSK 3 nodig hebt.
Door Zoey (Ziqiao Zang), docent Chinees sinds 2011
Cursisten verwachten vaak dat de grammatica het moeilijkste deel van het Chinees is. Meestal valt dat mee: tekens en tonen kosten meer tijd. Chinese grammatica lijkt op een set bouwstenen in een vaste volgorde. Hieronder de patronen die ik als eerste behandel, ongeveer in de volgorde van de HSK-niveaus. Druk op ▶ om een zin te horen.
Wat de Chinese grammatica níet heeft
Eerst het goede nieuws. In het Chinees:
- veranderen werkwoorden nooit: 我是, 你是, 他是 (ik ben, jij bent, hij is). Geen vervoegingstabellen.
- is er geen meervoud: 一本书 (één boek), 三本书 (drie boeken).
- zijn er geen lidwoorden en geen geslacht: geen de/het/een.
- zijn er geen werkwoordstijden: 我昨天去 (ik ging gisteren), 我明天去 (ik ga morgen). Het werkwoord blijft gelijk; het tijdwoord doet het werk.
1. Woordvolgorde: onderwerp, tijd, plaats, werkwoord, voorwerp
Het skelet van een Chinese zin is onderwerp, werkwoord, voorwerp. Maar tijd en plaats staan vóór het werkwoord, en het werkwoord schuift nooit naar de tweede of laatste plaats zoals in het Nederlands.
| ▶ | Zin | Pinyin | Nederlands | Patroon |
|---|---|---|---|---|
| 我学习中文。 | Wǒ xuéxí Zhōngwén. | Ik studeer Chinees. | O + W + V | |
| 我明天学习中文。 | Wǒ míngtiān xuéxí Zhōngwén. | Morgen studeer ik Chinees. | O + tijd + W + V | |
| 我明天在家学习中文。 | Wǒ míngtiān zài jiā xuéxí Zhōngwén. | Morgen studeer ik thuis Chinees. | O + tijd + plaats + W + V |
2. 是 (shì): “zijn” alleen bij zelfstandige naamwoorden
是 verbindt twee zelfstandige naamwoorden: 我是老师。Wǒ shì lǎoshī. (Ik ben docent). Bij bijvoeglijke naamwoorden gebruik je het niet: “ik ben druk” is 我很忙, niet 我是忙.
3. Bijvoeglijke naamwoorden met 很 (hěn)
Bijvoeglijke naamwoorden werken als werkwoorden en krijgen in een gewone bewering meestal 很: 中文很有意思。Zhōngwén hěn yǒu yìsi. (Chinees is interessant). 很 betekent hier niet echt “erg”; het maakt de zin af.
4. Vragen: 吗, vraagwoorden en A-niet-A
Chinese vragen houden de gewone woordvolgorde, zonder inversie.
| ▶ | Soort vraag | Voorbeeld | Pinyin | Nederlands |
|---|---|---|---|---|
| 吗 erachter | 你是学生吗？ | Nǐ shì xuésheng ma? | Ben je student? | |
| Vraagwoord op zijn plek | 你叫什么名字？ | Nǐ jiào shénme míngzi? | Hoe heet je? | |
| Vraagwoord op zijn plek | 你住在哪儿？ | Nǐ zhù zài nǎr? | Waar woon je? | |
| Werkwoord + 不 + werkwoord | 你去不去？ | Nǐ qù bu qù? | Ga je wel of niet? | |
| Wedervraag met 呢 | 我很好，你呢？ | Wǒ hěn hǎo, nǐ ne? | Goed, en jij? |
Waar het Nederlands “waar” vooraan zet, laat het Chinees 哪儿 precies staan waar het antwoord komt: 我住在阿姆斯特丹.
5. Ontkenning: 不 en 没
- 不 (bù) ontkent het heden, de toekomst, gewoontes en bijvoeglijke naamwoorden: 我不喝咖啡。Wǒ bù hē kāfēi. (Ik drink geen koffie.)
- 没 (méi) ontkent het verleden en het werkwoord 有: 我昨天没去。Wǒ zuótiān méi qù. (Ik ben gisteren niet gegaan.) · 我没有时间 (Ik heb geen tijd).
6. Maatwoorden
Tussen een getal (of 这/那) en een zelfstandig naamwoord staat in het Chinees een maatwoord, zoals “twee kopjes koffie” in het Nederlands, maar dan altijd: 一个人 (één persoon), 两本书 (twee boeken), 这杯咖啡 (dit kopje koffie).
| ▶ | Maatwoord | Pinyin | Voor | Voorbeeld |
|---|---|---|---|---|
| 个 | gè | mensen en de algemene standaard | 三个朋友 | |
| 本 | běn | boeken, schriften | 一本书 | |
| 杯 | bēi | kopjes en glazen | 两杯茶 | |
| 张 | zhāng | platte dingen: tafels, kaartjes, papier | 一张票 | |
| 只 | zhī | veel dieren | 一只猫 | |
| 件 | jiàn | kleding voor het bovenlichaam, zaken | 一件衣服 |
Weet je het juiste maatwoord niet, dan wordt 个 bijna overal begrepen.
7. 的 (de): bezit en beschrijving
的 verbindt een beschrijvend woord met het zelfstandig naamwoord erna, zoals “van” of de bezits-s: 我的老师 (mijn docent), 很贵的咖啡 (dure koffie). Bij nauwe relaties valt het vaak weg: 我妈妈 (mijn moeder).
8. 了 (le): afgeronde handeling en verandering
了 is het partikel waar iedereen mee worstelt, omdat het geen verleden tijd is. Het heeft twee hoofdfuncties:
- Na het werkwoord: de handeling is afgerond. 我买了两本书。Wǒ mǎi le liǎng běn shū. (Ik heb twee boeken gekocht.)
- Aan het eind van de zin: een nieuwe situatie. 下雨了。Xià yǔ le. (Het is gaan regenen.) · 我饿了 (Ik heb nu honger).
Een gewoonte in het verleden krijgt geen 了: 我以前常常去中国 (Vroeger ging ik vaak naar China).
9. 过 (guo) en 在 (zài): ervaring en bezig zijn
- 过: je hebt iets ooit gedaan. 你去过北京吗？Nǐ qù guo Běijīng ma? (Ben je ooit in Beijing geweest?)
- 在 / 正在 + werkwoord: iets is nu bezig, zoals “aan het”. 我在学中文。Wǒ zài xué Zhōngwén. (Ik ben Chinees aan het leren.)
10. Vergelijken met 比 (bǐ)
A 比 B + bijvoeglijk naamwoord: 中文比英文难。Zhōngwén bǐ Yīngwén nán. (Chinees is moeilijker dan Engels.) Let op: hier geen 很. “Veel moeilijker” is 难多了.
Patronen voor het volgende niveau
Zit de basis goed, dan komen bij HSK 3–4 patronen als deze:
| ▶ | Patroon | Voorbeeld | Pinyin | Nederlands |
|---|---|---|---|---|
| Graadcomplement: W + 得 + bn. | 你说得很好。 | Nǐ shuō de hěn hǎo. | Je spreekt heel goed. | |
| 把: iets met een voorwerp doen | 请把门关上。 | Qǐng bǎ mén guānshang. | Doe de deur dicht, alsjeblieft. | |
| 被: de lijdende vorm | 我的自行车被偷了。 | Wǒ de zìxíngchē bèi tōu le. | Mijn fiets is gestolen. | |
| 就: eerder dan verwacht | 他八点就来了。 | Tā bā diǎn jiù lái le. | Hij kwam al om acht uur. | |
| 才: later dan verwacht | 他十点才来。 | Tā shí diǎn cái lái. | Hij kwam pas om tien uur. | |
| 虽然…但是… | 虽然很难，但是很有意思。 | Suīrán hěn nán, dànshì hěn yǒu yìsi. | Het is moeilijk, maar wel leuk. | |
| 如果…就… | 如果下雨，我们就不去了。 | Rúguǒ xià yǔ, wǒmen jiù bú qù le. | Als het regent, gaan we niet. |
De zin met 被 (lijdende vorm) wordt vaak gebruikt voor vervelende gebeurtenissen, zoals die gestolen fiets: een heel Amsterdams voorbeeld. 就 en 才 zijn kleine woordjes met veel gevoel: 就 is “al”, 才 is “pas”.
Zo leer je Chinese grammatica
- Eén patroon tegelijk. Leer het patroon, lees tien voorbeelden en maak er dan vijf zelf.
- Volg de HSK-volgorde. De patronen hierboven lopen ongeveer van HSK 1 tot 4. Mijn pagina’s over HSK 1 en HSK 3 zetten de belangrijkste grammatica per niveau op een rij.
- Gebruik een goed naslagwerk. De gratis Chinese Grammar Wiki is de beste website voor Chinese grammatica; de HSK Standard Course geeft oefenmateriaal.
- Spreek het uit. Grammatica die je alleen leest, blijft passief. In mijn lessen verwerk ik elk patroon in korte gesprekken, zodat je het gebruikt, verbeterd wordt en het opnieuw gebruikt.
- Test jezelf. Vertaal korte zinnen uit het Nederlands naar het Chinees en controleer ze: de beste oefening die er is.
Wil je deze patronen doorlopen met feedback? Begin met de cursus Chinees voor beginners.
Veelgestelde vragen
Is Chinese grammatica moeilijk?
De basis valt mee: werkwoorden veranderen nooit, er is geen meervoud, geen lidwoord en geen geslacht, en tijd geef je aan met tijdwoorden. De moeilijkheden zitten in de vaste woordvolgorde, maatwoorden en partikels als 了, waarvan het gebruik afhangt van betekenis in plaats van een simpele regel.
Heeft het Chinees werkwoordstijden?
Niet zoals het Nederlands. Chinese werkwoorden veranderen niet voor verleden, heden of toekomst. Tijd geef je aan met woorden als gisteren, morgen of nu, en met aspectpartikels: 了 voor een afgeronde handeling of verandering, 过 voor iets wat je ooit hebt meegemaakt, 在 voor iets wat nu bezig is.
Wat is de woordvolgorde in het Chinees?
Onderwerp, tijd, plaats, werkwoord, lijdend voorwerp: 我明天在家学习中文, letterlijk "ik morgen thuis studeer Chinees". In vragen blijft de volgorde hetzelfde; je zet 吗 aan het eind of vervangt het onbekende deel door een vraagwoord.
Leer Chinees met Zoey
Eén-op-één of in een kleine groep, online of op afspraak in Amsterdam. Vertel Zoey wat je wilt bereiken en ze stelt een plan voor.
Lees verder
-
Beginners
Begin bij nul: pinyin, tonen, je eerste tekens en echte gesprekjes.
-
HSK 1
Woordenlijst, grammatica, examenopbouw en voorbeeldvragen.
-
HSK 3
Woordenlijst, grammatica, examenopbouw en voorbeeldvragen.
-
Beste apps om Chinees te leren
Eerlijke review van Duolingo, HelloChinese, Pleco, Anki en gratis bronnen.
Over de auteur
Zoey (Ziqiao Zang, 臧子乔) geeft sinds 2011 les in Chinees als vreemde taal en sinds 2016 in Nederland. Ze heeft een master Teaching Chinese to Speakers of Other Languages van Zhejiang Normal University en zette een officieel online HSK-examencentrum op dat ze leidde, met meer dan 250 kandidaten.