Chinese cultuur: wat je moet weten als je Chinees leert
Chinese cultuur is meer dan draken en dumplings. Achter de taal zitten een paar waarden die veel dagelijks gedrag verklaren: gezicht, relaties, harmonie, respect voor familie en voor leren. Ik leg ze hier uit als Chinese die in Nederland woont, samen met de gewoontes, feesten en kunsten die je tegenkomt, en waar je Chinese cultuur in Nederland vindt.
Door Zoey (Ziqiao Zang), docent Chinees sinds 2011
Als cursisten vragen waarom Chinezen iets doen, is het antwoord vaak een van een handvol waarden. Ze verklaren niet elke persoon (China is enorm en heel divers), maar ze helpen je begrijpen wat er gezegd wordt, en wat niet.
Chinese cultuur: normen en waarden
| ▶ | Waarde | Pinyin | Betekenis | Wat je merkt |
|---|---|---|---|---|
| 面子 | miànzi | gezicht: aanzien en waardigheid | Lof in het openbaar, kritiek onder vier ogen; complimenten worden beleefd afgewezen | |
| 关系 | guānxi | relaties en netwerken van vertrouwen | Je helpt vrienden van vrienden; zaken beginnen met etentjes en praatjes | |
| 和 | hé | harmonie | Open conflict wordt vermeden; "misschien" kan nee betekenen | |
| 孝 | xiào | respect voor ouders en ouderen | Volwassen kinderen steunen hun ouders; ouderen worden aan tafel eerst bediend | |
| 客气 | kèqi | beleefdheid, bescheidenheid | Een cadeau of tweede portie eerst een of twee keer weigeren | |
| 学习 | xuéxí | leren en inzet | Onderwijs is een familieproject; inzet telt meer dan talent |
Gezicht in de praktijk
Complimenteer je een Chinese kennis met diens Engels, dan hoor je waarschijnlijk 哪里哪里nǎli nǎli (“waar, waar?”), oftewel “welnee”. Lof te direct aannemen kan opschepperig overkomen. Zo laat een manager die iemand waar het team bij is verbetert, allebei gezicht verliezen; een rustig woord achteraf werkt veel beter. In mijn artikel over zakendoen in China pas ik dit toe op vergaderingen en zakendiners.
Nee zeggen zonder nee te zeggen
Omdat harmonie belangrijk is, hoor je zelden een direct “nee”. Wel 我考虑一下wǒ kǎolǜ yíxià (ik denk erover na), 可能不太方便kěnéng bú tài fāngbiàn (het komt misschien niet zo goed uit) of een ander onderwerp. Voor Nederlanders, bekend om hun directheid, is dit vaak het grootste cultuurverschil.
Cultuur in China: het dagelijks leven
- Maaltijden worden gedeeld. De gerechten staan in het midden en iedereen neemt ervan; de gastheer bestelt, vaak te veel, want een lege tafel betekent dat de gasten tekort kwamen.
- Ruziën over de rekening is een ritueel van gulheid, geen misverstand. Delen (AA制) is gewoon onder jongeren en collega’s, maar tussen vrienden staat meestal iemand erop te betalen, en de volgende keer is de ander aan de beurt.
- Heet water wordt het hele jaar gedronken, en 多喝热水 (“drink meer heet water”) is het standaardadvies bij bijna elke kwaal.
- Begroetingen zijn praktisch: 吃了吗？Chī le ma? (“Heb je al gegeten?”) is een traditionele groet, geen uitnodiging.
- Persoonlijke vragen over leeftijd, salaris, huwelijk of gewicht zijn vaak een teken van interesse, niet van onbeleefdheid.
- De telefoon regelt alles: WeChat voor berichten, betalen en werk; contant geld is in steden zeldzaam.
- Parken zijn ontmoetingsplekken: tai chi in de ochtend, en pleindansen (广场舞) in de avond.
De video wordt pas van YouTube geladen als je op afspelen drukt.
Feesten in China
| ▶ | Feest | Pinyin | Wanneer | Tradities |
|---|---|---|---|---|
| 春节 | Chūnjié | januari/februari | Lentefeest: familiediner, rode enveloppen, vuurwerk | |
| 元宵节 | Yuánxiāojié | 15 dagen later | Lantaarnfeest: lampionnen, raadsels, zoete rijstballetjes | |
| 清明节 | Qīngmíngjié | begin april | Graven verzorgen: voorouders eren, voorjaarsuitjes | |
| 端午节 | Duānwǔjié | mei/juni | Drakenbootfestival: bootraces, zongzi | |
| 中秋节 | Zhōngqiūjié | september/oktober | Midherfstfeest: maan kijken, maancakes, familie | |
| 国庆节 | Guóqìngjié | 1 oktober | Nationale feestdag: een week vrij |
De maanfeesten vallen elk jaar op een andere westerse datum. Het volgende Lentefeest is op 6 februari 2027: zie Chinees Nieuwjaar en zoek je dier op met Chinees sterrenbeeld berekenen.
Kunst en cultuur van China
De Chinese kunsten zijn een mooie ingang tot de taal, want veel ervan draait om tekens:
- Kalligrafie (书法 shūfǎ): tekens schrijven met een penseel is kunst en meditatie tegelijk.
- Thee (茶 chá): van groene Longjing tot donkere Pu’er, met eigen etiquette: eerst de ander inschenken.
- Papierknippen (剪纸 jiǎnzhǐ): rode raamversieringen, vaak met 福 (geluk) voor Nieuwjaar.
- Chinese opera, tai chi en poëzie: gedichten uit de Tang-dynastie worden nog uit het hoofd geleerd en in het dagelijks leven geciteerd.
De oude Chinese beschaving, met uitvindingen als papier, boekdrukkunst, het kompas en buskruit, kleurt nog steeds hoe mensen praten: duizenden uitdrukkingen van vier tekens (成语) komen uit oude verhalen. In mijn workshops Chinese cultuur probeer je kalligrafie, thee en seizoensgebonden tradities zelf, met de Chinese woorden die erbij horen.
Cultuurschok, in China én in Nederland
Chinese cultuur in Nederland
Nederland heeft een lange Chinese geschiedenis: Chinese zeelieden in Rotterdam en Amsterdam vanaf het begin van de twintigste eeuw, Chinees-Indonesische families na de Indonesische onafhankelijkheid, restauranthouders uit Hongkong en Zuid-China vanaf de jaren vijftig (de bekende Chinees-Indische restaurants), en nu studenten, professionals en gezinnen uit heel China.
In Amsterdam ligt Chinatown aan de Zeedijk en rond de Nieuwmarkt, vlak bij Centraal Station, met restaurants, bakkerijen, Aziatische supermarkten en de Fo Guang Shan He Hua-tempel. Rotterdam heeft Chinese winkels en restaurants rond de West-Kruiskade, en Katendrecht was een van de eerste Chinese wijken van Europa. Den Haag heeft een Chinatown in de Wagenstraat. Meer plekken in de hoofdstad lees je in Chinees leren in Amsterdam.
De beste ingang tot een cultuur is de taal. Als je begrijpt waarom iemand 哪里哪里 of 吃了吗 zegt, spreek je niet alleen Chinees: je denkt een beetje in het Chinees.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de kenmerken van de Chinese cultuur?
Belangrijke kenmerken zijn het belang van gezicht (面子, aanzien), relaties (关系, guanxi), harmonie en het vermijden van open conflict, respect voor ouders en ouderen, bescheidenheid, en de hoge waarde van onderwijs en inzet. Daarnaast spelen familie, gedeelde maaltijden en traditionele feesten als het Lentefeest een grote rol.
Wat zijn de normen en waarden in China?
Centrale waarden zijn harmonie (和), respect voor ouders en ouderen (孝), bescheidenheid (客气), loyaliteit aan familie en vrienden, en hard werken en leren. Een belangrijke norm is dat je iemand niet in het openbaar laat gezichtsverlies lijden: kritiek geef je onder vier ogen, en "nee" zeg je vaak indirect.
Waar vind je Chinese cultuur in Nederland?
In Amsterdam rond de Zeedijk en de Nieuwmarkt (Chinatown, met de Fo Guang Shan He Hua-tempel), in Rotterdam rond de West-Kruiskade en op Katendrecht, en in Den Haag in de Wagenstraat. Het Chinees Nieuwjaar wordt in alle drie de steden gevierd, en veel steden hebben Chinese verenigingen, taalscholen en culturele activiteiten.
Hoe ziet opvoeding eruit in de Chinese cultuur?
Onderwijs is traditioneel een familieproject: ouders investeren veel tijd en geld in leren, en inzet telt zwaarder dan talent. Grootouders helpen vaak mee met de zorg. Volwassen kinderen zorgen op hun beurt voor hun ouders. Bij jonge, stedelijke gezinnen verandert dit beeld snel.
Leer Chinees met Zoey
Eén-op-één of in een kleine groep, online of op afspraak in Amsterdam. Vertel Zoey wat je wilt bereiken en ze stelt een plan voor.
Lees verder
-
Cultuurworkshops
Kalligrafie, Chinees Nieuwjaar en papierknippen voor teams en organisaties.
-
Chinees Nieuwjaar 2027
De datum, het Jaar van de Geit, tradities, wensen en vieren in Amsterdam.
-
Zakendoen in China
Visitekaartjes, vergaderingen, diners, toosten en guanxi, uitgelegd.
-
Chinese basiszinnen
Hallo, dank je wel, sorry, ik hou van jou: met tekens, pinyin en geluid.
Over de auteur
Zoey (Ziqiao Zang, 臧子乔) geeft sinds 2011 les in Chinees als vreemde taal en sinds 2016 in Nederland. Ze heeft een master Teaching Chinese to Speakers of Other Languages van Zhejiang Normal University en zette een officieel online HSK-examencentrum op dat ze leidde, met meer dan 250 kandidaten.