Chinese tekens: zo werkt het Chinees schrift
Chinese tekens (汉字 hànzì) zijn het schrift van het Chinees: duizenden tekens die elk een lettergreep met een betekenis weergeven, geen letter. Een Chinees alfabet bestaat dus niet. De meeste tekens combineren een deel dat iets over de betekenis zegt met een deel dat iets over de uitspraak zegt. Zie je die logica, dan wordt Chinees leren lezen een stuk minder mysterieus.
Door Zoey (Ziqiao Zang), docent Chinees sinds 2011
Hoe werkt het Chinees schrift?
Er bestaat geen Chinees alfabet. Waar het Nederlands klanken schrijft met letters, schrijft het Chinees lettergrepen met tekens. Elk teken spreek je uit als één lettergreep en heeft meestal een eigen betekenis. 人rén betekent “mens”, 口kǒu “mond”, 大dà “groot”. Woorden bestaan uit één of meer tekens: 大人dàrén “volwassene” is letterlijk “grote mens”.
Chinese tekens worden vaak “plaatjes” of ideogrammen genoemd. Dat klopt maar gedeeltelijk. Er zijn vier hoofdsoorten:
| Soort | Hoe het werkt | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Pictogrammen | Een vereenvoudigde tekening van iets | 人 mens, 山 berg, 日 zon, 月 maan, 木 boom |
| Eenvoudige ideogrammen | Een abstract idee met een teken | 上 boven, 下 onder, 一 één, 三 drie |
| Samengestelde ideogrammen | Twee betekenissen samen vormen een nieuwe | 休 rusten (mens 亻 tegen een boom 木), 明 helder (zon 日 + maan 月) |
| Klank-betekeniscombinaties | Eén deel geeft de betekenis, het andere de klank | 妈 mā moeder (vrouw 女 + klank 马 mǎ), 河 hé rivier (water 氵 + klank 可 kě) |
De vierde soort is verreweg de grootste groep: ongeveer 80 procent van de tekens. Goed nieuws: ken je een paar honderd bouwstenen, dan zijn nieuwe tekens geen willekeurige plaatjes meer, maar combinaties die je kunt ontcijferen.
Radicalen: de bouwstenen
Een radicaal (部首 bùshǒu) is het deel van een teken waaronder het in een woordenboek staat, en vaak geeft het een hint over de betekenis. Tekens met de waterradicaal 氵 hebben meestal met water te maken: 河hé rivier, 海hǎi zee, 洗xǐ wassen. Tekens met de spraakradicaal 讠 met taal: 说shuō spreken, 话huà woorden, 语yǔ taal.
De basisstreken
Elk teken wordt geschreven met een kleine set basisstreken:
| Streek | Naam | Beschrijving |
|---|---|---|
| 一 | 横 héng | horizontaal, van links naar rechts |
| 丨 | 竖 shù | verticaal, van boven naar beneden |
| 丿 | 撇 piě | schuin naar linksonder |
| 丶 | 点 diǎn | punt |
| ㇏ | 捺 nà | schuin naar rechtsonder |
| ㇀ | 提 tí | omhoog, van linksonder naar rechtsboven |
| 𠃍 | 折 zhé | streek met een hoek |
| 亅 | 钩 gōu | haak |
Chinese karakters schrijven: de schrijfvolgorde
De schrijfvolgorde is de vaste volgorde waarin je de streken van een teken schrijft. Dat is geen formaliteit: met de juiste volgorde wordt je handschrift leesbaar, onthoud je tekens beter en herkent je telefoon wat je met de hand schrijft. De belangrijkste regels:
- Boven voor onder: 三 schrijf je van de bovenste streep naar beneden.
- Links voor rechts: in 你 komt het linkerdeel 亻 eerst.
- Horizontaal voor verticaal als ze kruisen: 十 begint met de horizontale streek.
- Naar links voor naar rechts: in 人 komt de streek naar links eerst.
- Buiten voor binnen, sluiten als laatste: bij 国 eerst het kader, dan de binnenkant, dan de onderste streep.
- Midden voor de zijkanten: in 小 komt de middelste haak eerst.
Chinees leren schrijven: je eerste tekens
Begin met tekens die eenvoudig en nuttig zijn. Deze volgorde gebruik ik met beginners:
- 人 rén, mens: twee streken. Let op: de linkerstreek is langer.
- 口 kǒu, mond: drie streken. De tweede streek is één doorlopende hoek; de onderste streep sluit het vierkant als laatste.
- 大 dà, groot: een mens 人 met gespreide armen (一). Drie streken.
- 中 zhōng, midden: een vierkant 口 met een streep door het midden: het eerste teken van 中国 (China) en 中文 (Chinees).
- 你好 nǐ hǎo, hallo: je eerste woord in tekens. Zo schrijf je in het Chinees hallo: 你 is “mens” 亻 + 尔; 好 is “vrouw” 女 + “kind” 子.
Gebruik ruitjespapier (of een oefenschrift met 田字格-vakjes), schrijf elk teken langzaam vijf tot tien keer terwijl je het hardop zegt, en gebruik het daarna in een woord. Een dag later uit je hoofd opschrijven werkt veel beter dan twintig keer achter elkaar overschrijven.
Vereenvoudigd en traditioneel Chinees
In de jaren vijftig en zestig voerde de Volksrepubliek China vereenvoudigde tekens in om lezen en schrijven makkelijker te maken. Veel veelgebruikte tekens verloren streken: 學 werd 学 (leren), 國 werd 国 (land), 語 werd 语 (taal).
| Vereenvoudigd | Traditioneel | Betekenis |
|---|---|---|
| 学 | 學 | leren |
| 国 | 國 | land |
| 语 | 語 | taal |
| 马 | 馬 | paard |
| 门 | 門 | deur |
| 见 | 見 | zien |
| 书 | 書 | boek |
| 爱 | 愛 | liefde |
Vereenvoudigde tekens gebruik je in China, Singapore en Maleisië; traditionele in Taiwan, Hongkong en Macau. Voor de meeste cursisten zijn vereenvoudigde tekens de praktische keuze: ze worden door de overgrote meerderheid van Chinese lezers gebruikt en in het HSK-examen. Zie ook Mandarijn Chinees.
Het verschil tussen Chinese en Japanse tekens
Japan nam meer dan 1.500 jaar geleden Chinese tekens over en noemt ze kanji (van 汉字 hànzì). Veel zien er hetzelfde uit en hebben een verwante betekenis: 山 (berg), 水 (water), 人 (mens). De belangrijkste verschillen:
- Uitspraak: hetzelfde teken klinkt totaal anders. 人 is rén in het Mandarijn, hito of jin in het Japans.
- Vorm: Japan vereenvoudigde sommige tekens anders dan China. 图 (China) is 図 (Japan).
- Gemengde schriften: Japans combineert kanji met twee lettergrepenschriften, hiragana en katakana. Chinees gebruikt alleen tekens.
- Lezingen: een Japans teken heeft vaak meerdere uitspraken; een Chinees teken meestal één.
Chinese tekens met betekenis: 100 veelgebruikte tekens
Deze 100 tekens behoren tot de meest gebruikte in modern geschreven Chinees en maken samen een groot deel uit van elke tekst die je leest. Druk op ▶ om ze te horen.
| ▶ | Teken | Pinyin | Betekenis |
|---|---|---|---|
| 的 | de | bezitspartikel ("van", 's) | |
| 一 | yī | één | |
| 是 | shì | zijn (is) | |
| 不 | bù | niet, nee | |
| 了 | le | partikel: afgeronde handeling / verandering | |
| 在 | zài | in, op; zich bevinden | |
| 人 | rén | mens, mensen | |
| 有 | yǒu | hebben; er is | |
| 我 | wǒ | ik, mij | |
| 他 | tā | hij, hem | |
| 这 | zhè | dit, deze | |
| 个 | gè | algemeen maatwoord | |
| 们 | men | meervoudsachtervoegsel voor personen | |
| 中 | zhōng | midden; China | |
| 来 | lái | komen | |
| 上 | shàng | op, boven; vorige | |
| 大 | dà | groot | |
| 为 | wèi | voor, vanwege | |
| 和 | hé | en, met | |
| 国 | guó | land, staat | |
| 地 | dì | aarde, grond; bijwoordpartikel | |
| 到 | dào | aankomen; naar, tot | |
| 以 | yǐ | met, door middel van | |
| 说 | shuō | spreken, zeggen | |
| 时 | shí | tijd, uur | |
| 要 | yào | willen; zullen; moeten | |
| 就 | jiù | dan, meteen, precies | |
| 出 | chū | naar buiten gaan | |
| 会 | huì | kunnen (geleerd); zullen; vergadering | |
| 可 | kě | kunnen, mogen; maar | |
| 也 | yě | ook | |
| 你 | nǐ | jij, u | |
| 对 | duì | juist; tegenover, tegen | |
| 生 | shēng | geboren worden; leven; rauw | |
| 能 | néng | kunnen, in staat zijn | |
| 而 | ér | en, maar (schrijftaal) | |
| 子 | zǐ | kind; zelfstandig-naamwoord-achtervoegsel | |
| 那 | nà | dat, die | |
| 得 | de / dé | partikel voor bepaling; verkrijgen | |
| 于 | yú | in, op, dan (schrijftaal) | |
| 着 | zhe | partikel: voortdurende toestand | |
| 下 | xià | onder, naar beneden; volgende | |
| 自 | zì | zelf; vanaf | |
| 之 | zhī | bezitspartikel (klassiek) | |
| 年 | nián | jaar | |
| 过 | guò | voorbijgaan; partikel: ervaring | |
| 发 | fā | versturen, uitgeven, ontwikkelen | |
| 后 | hòu | na, achter | |
| 作 | zuò | doen, maken, werk | |
| 里 | lǐ | binnen, in | |
| 用 | yòng | gebruiken | |
| 道 | dào | weg; zeggen | |
| 行 | xíng | lopen; oké, goed | |
| 所 | suǒ | plaats; datgene wat | |
| 然 | rán | zo, op die manier | |
| 家 | jiā | thuis, gezin | |
| 种 | zhǒng | soort | |
| 事 | shì | zaak, ding, kwestie | |
| 成 | chéng | worden, slagen | |
| 方 | fāng | vierkant; richting; kant | |
| 多 | duō | veel | |
| 经 | jīng | doorlopen; klassieke tekst | |
| 么 | me | achtervoegsel in 什么, 怎么 | |
| 去 | qù | gaan | |
| 法 | fǎ | wet, methode | |
| 学 | xué | studeren, leren | |
| 如 | rú | zoals, als | |
| 都 | dōu | allemaal, beide | |
| 同 | tóng | hetzelfde, samen | |
| 现 | xiàn | nu; verschijnen | |
| 当 | dāng | wanneer; dienen als | |
| 没 | méi | niet (hebben), niet gedaan | |
| 动 | dòng | bewegen | |
| 面 | miàn | gezicht, kant; noedels | |
| 起 | qǐ | opstaan, beginnen | |
| 看 | kàn | kijken, lezen | |
| 定 | dìng | vastleggen, beslissen; zeker | |
| 天 | tiān | hemel, dag | |
| 分 | fēn | verdelen; minuut; punt | |
| 还 | hái | nog, ook | |
| 进 | jìn | binnengaan | |
| 好 | hǎo | goed | |
| 小 | xiǎo | klein | |
| 部 | bù | deel, afdeling | |
| 其 | qí | zijn, haar, hun | |
| 些 | xiē | enkele, wat | |
| 主 | zhǔ | hoofd-; gastheer; eigenaar | |
| 样 | yàng | uiterlijk, soort, manier | |
| 理 | lǐ | reden, logica; beheren | |
| 心 | xīn | hart, geest | |
| 她 | tā | zij, haar | |
| 本 | běn | wortel, oorsprong; maatwoord voor boeken | |
| 前 | qián | voor, vóór | |
| 开 | kāi | openen, beginnen, rijden | |
| 但 | dàn | maar | |
| 因 | yīn | omdat, oorzaak | |
| 只 | zhǐ | alleen, slechts | |
| 从 | cóng | vanaf, van | |
| 想 | xiǎng | denken; willen; missen | |
| 实 | shí | echt, waar, stevig |
Veel van de meest gebruikte tekens zijn grammaticawoordjes (的, 了, 着, 们) en geen zelfstandige naamwoorden. Daarom werkt tekens leren in zinnen beter dan uit lijsten: de kleine woordjes snap je pas in context.
Populaire Chinese tekens en hun betekenis
Mensen zoeken vaak naar de betekenis van Chinese tekens voor een tattoo, een kaart of een sieraad. Een paar populaire tekens, met uitspraak:
| ▶ | Teken | Pinyin | Betekenis | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
| 龙 | lóng | draak | Symbool van kracht en geluk; ook een dier uit de Chinese dierenriem | |
| 爱 | ài | liefde | Traditioneel: 愛, met het hart 心 in het midden | |
| 福 | fú | geluk, voorspoed | Hangt met Chinees Nieuwjaar vaak ondersteboven op deuren | |
| 和 | hé | harmonie, vrede | Ook "en" in gewone zinnen | |
| 力 | lì | kracht | Zit ook in 努力 (je best doen) | |
| 狮 | shī | leeuw | Meestal als woord: 狮子 shīzi | |
| 梦 | mèng | droom | 做梦 = dromen | |
| 家 | jiā | thuis, gezin | Een dak 宀 boven een varken 豕 |
Let bij een tattoo goed op: één verkeerde streek of een verkeerd teken verandert de betekenis. Laat het altijd controleren door iemand die Chinees leest. Zoek je je eigen chinees teken voor je geboortejaar? Kijk dan bij het Chinees sterrenbeeld.
Het “Chinees alfabet”: wat mensen eigenlijk bedoelen
Wie zoekt op Chinees alfabet of Chinese letters, bedoelt meestal een van twee dingen:
- Pinyin, het officiële systeem om Chinese uitspraak met Latijnse letters te schrijven. 你好 schrijf je in pinyin als nǐ hǎo. Je gebruikt het vanaf de eerste les, en je typt Chinees op je telefoon of computer door pinyin te typen en het juiste teken te kiezen. Pinyin is het dichtst bij een Chinees alfabet. Lees pinyin en de vier tonen.
- Het alfabet van A tot Z “vertalen” naar tekens, bijvoorbeeld voor een naam. Chinees heeft geen letters om te vertalen, maar namen kun je weergeven met tekens die erop lijken in klank. Goede tekens kiezen voor een naam is een kunst; zie Chinese namen.
Dus: hoeveel letters heeft het Chinese alfabet? Nul. Pinyin gebruikt de 26 letters die je al kent, plus de ü.
Hoeveel Chinese tekens moet je kennen?
| Tekens | Wat je kunt lezen | Niveau |
|---|---|---|
| ~250 | Eenvoudige zinnen, borden, menu’s met hulp | HSK 1 (3.0) |
| ~650 | Korte alledaagse teksten, berichten | HSK 3 (3.0) |
| ~1.100 | Het meeste alledaagse materiaal met woordenboek | HSK 4 (3.0) |
| ~1.900 | Artikelen en eenvoudige boeken | HSK 6 (3.0) |
| 2.500–3.000 | Kranten en romans vlot | Ontwikkelde moedertaallezer |
Historische woordenboeken bevatten meer dan 47.000 tekens, de meeste zeldzaam of verouderd. De officiële Chinese lijst met standaardtekens telt er 8.105. Ongeveer 2.500 tekens dekken zo’n 98 procent van alledaagse geschreven tekst. Er bestaat dus geen lijst met “alle Chinese tekens” die je moet leren; de eerste paar duizend zijn genoeg.
Chinees leren lezen: hoe lang duurt het?
Voor eenvoudige teksten, zo’n 300 tot 600 tekens, hebben de meeste volwassenen hun eerste jaar nodig. Alledaags lezen met 1.000 tot 1.500 tekens kost twee tot drie jaar in deeltijd; een krant vlot lezen vier tot zes jaar regelmatige studie. De beste aanpak combineert drie dingen: flashcards met gespreide herhaling om te herkennen, makkelijke leesboekjes of korte verhalen op je niveau, en de belangrijkste tekens met de hand schrijven. Een volledig tijdpad staat in hoe lang Chinees leren duurt.
Chinese karakters leren met een docent
Bij de tekens haken veel zelfstudenten af, meestal omdat ze vormen proberen te stampen in plaats van onderdelen te begrijpen. In mijn cursus Chinees voor beginners komen tekens vanaf de tweede week aan bod, een paar tegelijk, altijd in woorden die je al hardop zegt. Aan het eind van het eerste jaar lees je er een paar honderd, en begrijp je hoe de volgende duizend werken.
Veelgestelde vragen
Hoe heet het Chinees schrift?
Het Chinees schrift heet 汉字 (hànzì), letterlijk "Han-tekens", naar de Han-dynastie en de Han-Chinezen. In het Nederlands spreek je van Chinese tekens of Chinese karakters. Dezelfde tekens worden in het Japans gebruikt (kanji) en vroeger ook in het Koreaans (hanja) en Vietnamees.
Hoe werkt het Chinees schrift?
Elk teken staat voor één lettergreep met een eigen betekenis. Woorden bestaan uit één of meer tekens. De meeste tekens zijn samengesteld uit een betekenisdeel (de radicaal) en een klankdeel. Een klein deel zijn afbeeldingen van dingen, zoals 人 (mens) en 山 (berg). Uitspraak schrijf je met pinyin, in Latijnse letters.
Hoeveel letters heeft het Chinese alfabet?
Geen, want het Chinees heeft geen alfabet. Elk teken staat voor een lettergreep met een betekenis. Wat mensen vaak het "Chinees alfabet" noemen, is pinyin: het officiële systeem dat de uitspraak weergeeft met de 26 Latijnse letters, plus de ü en toontekens.
Hoe lees je Chinese tekens?
Je leest Chinese tekens niet door ze te spellen, maar door ze te herkennen: elk teken heeft een vaste uitspraak en betekenis. Leer daarom tekens in woorden en zinnen, met pinyin erbij, tot je ze zonder pinyin herkent. Let op de radicaal: die geeft vaak een hint over de betekenis, het andere deel over de uitspraak.
Wat betekenen Chinese tekens?
Elk teken heeft een eigen betekenis, maar die verandert vaak in combinatie met andere tekens. 电 betekent "elektriciteit", 脑 "hersenen", en samen is 电脑 een computer. Daarom zoek je de betekenis van Chinese tekens het best op in een woordenboek zoals Pleco, dat ook laat zien in welke woorden een teken voorkomt.
Wat is het verschil tussen Chinese en Japanse tekens?
Japanse kanji zijn ooit uit het Chinees overgenomen, dus veel tekens lijken op elkaar en hebben een verwante betekenis. De uitspraak is totaal anders, Japan heeft sommige tekens anders vereenvoudigd, en Japans combineert kanji met twee lettergrepenschriften. Een Japans teken heeft vaak meerdere uitspraken, een Chinees teken meestal één.
Leer Chinees met Zoey
Eén-op-één of in een kleine groep, online of op afspraak in Amsterdam. Vertel Zoey wat je wilt bereiken en ze stelt een plan voor.
Lees verder
-
Pinyin en de vier tonen
Een klikbare pinyintabel, de vier tonen, toonparen en de bekendste valkuilen.
-
Chinese namen
Hoe Chinese namen werken, veelvoorkomende namen en je eigen naam kiezen.
-
Beginners
Begin bij nul: pinyin, tonen, je eerste tekens en echte gesprekjes.
-
Chinese basiszinnen
Hallo, dank je wel, sorry, ik hou van jou: met tekens, pinyin en geluid.
Over de auteur
Zoey (Ziqiao Zang, 臧子乔) geeft sinds 2011 les in Chinees als vreemde taal en sinds 2016 in Nederland. Ze heeft een master Teaching Chinese to Speakers of Other Languages van Zhejiang Normal University en zette een officieel online HSK-examencentrum op dat ze leidde, met meer dan 250 kandidaten.